Trabzon Boztepe’si - Mitra Dağı’nın  tarihine yolculuk…

Ortahisar Taksim-Fatih Parkı (Aşıklar Parkı), Esentepe( Arafilboyu) Mahallesi ve Maşatlık, Kaya kiliseleri bölgesini  tanıtma, farkında kılma  kent gezisi düzenledi.
Tarihi Taksim su deposu(maksem)-Aşıklar Parkında toplanılarak başlayan gezide, farklı kesim ve meslekten 35 kentine meraklı katılımcıya  genel bilgilendirme ve gezilecek tarihi alanların korunması ile ilgili yapılan çalışmalar, süreçlerle ilgili bilgilendirmeyi Doğa-Tarih Derneği Başkanı Prof. Dr. Coşkun ERÜZ, gezilecek alanlardaki  mimari yapılar, dokular ile ilgili bilgileri, süreçleri Yük. Mimar Sedat TÜRKMEN,  Trabzon ve gezi alanının tarihini Tarihçi Dr. Yücel DURSUN ve gezi güzergahında çok az sayıda kalan avlulu-bahçeli ev-konak bahçeleri ve tarım alanları, Boztepe yamaçlarının bitki çeşitliliği Ziraat Müh. Yüksek Peyzaj Mimarı Zehra ÖZTÜRK  tarafından katılımcılara aktarıldı. 
Gezi güzergahında  Meydan ve Taksim Yokuşu (Tarihi İpek-Kervan Yolu hattı) çevresinin tarihi, mimari ve ticari geçmişine ilişkin uzmanlar tarafından bilgiler verildi. Sonrasında İran konsolosluğu’nun da bulunduğu sokak ve mahallede yer alan tarihi yapılar gezilerek "Arafilboyu” olarak bilinen, Kudrettin Cami çevresi alana geçilerek 2009 yılında Doğa-Tarih Derneği tarafından sokak dokusu ve tarihi-kentsel SİT  alanı olarak korunması yönündeki çalışmalar sonucu 2014 yılında Koruma Alanı olarak tescil edilen Kudrettin Camii Sokak ve çevresi tarihi ve mimari yapısı katılımcılara aktarıldı. Semtin en önemli yapısı olan tarihi Kudrettin Camii (14. Yüzyılda St. Philip Kilisesi -metropolitlik merkezi olarak yapıldı, 1665 te camiye çevrildi) ve sokak gezildi. Aynı sokakta yer alan;  1898 yılında Nümune-i Adab Mektebi olarak açılan ve günümüzde  Tevfikbey Anaokulu olarak hizmet veren  tarihi taş okul bina girişi  ve bahçesi görevli  eşliğinde gezildi.
Trabzon un tarihi konak, ev, cami, okul vd dokuları ile özelliğini  koruyan nadir sokaklarından birisi olan Kudrettin Esentepe mahallesi merkezli  Cami Sokak Doğa-Tarih Derneği tarafından 2013 yılında cephe iyileştirmesi yapılarak ve sokaktaki evlerden bir kısmı  kimliklendirme ve fonksiyon kazandırılma ile  sokak; kültür ve sanat sokağı olarak sanatsal faaliyetlere, kadın merkezli  kültür sanat ve sosyal dayanışma sokağına dönüştürülmesi projesi hazırlandı. Proje  dönemin belediye başkanlığına sunuldu, ancak her zamanki gibi uygulanamadı. Aradan geçen sürede mahalle maalesef biraz daha yıprandı ve bir zamanlar konsolos ailelerinin yaşadığı tarihi yapıların çoğunluğu oturulamaz halde ve de  yıkılma tehlikesi altındadır. 
Ekip son olarak ise; 1924 Nüfus mübadelesi öncesi Gayrimüslim mezarlığı  (Rum Ortodox ve Katolik) ve Doğu Roma (Bizans)  döneminden (4-13. Yüzyıl) Aya (St) Sabbas manastırı olarak bilinen alan dolaşıldı. Bu alan Antik Çağdan Osmanlı dönemine kadar  Mitra Dağı–Şems Abad (Güneşi en bol olan yer) olarak bilinen Boztepe kayalıklarının  eteğinde yer almaktadır (Mitra adı Hint-İran(Pers) kökenli güneş ve  adalet tanrısı Mitra'nın MS 2-3. yüzyıllarda Roma İmparatorluğu'nda lejyonerler ve bürokratlar arasında yaygın olan gizemli bir din idi). Trabzon Kızlar manastırı, Boztepe ve kale çevresinde bulunan diğer küçük mağara tapınakların ilk oluşumu, Mitraizm inancının ibadet yerleri olan Mitrion tapınakları idi.   Kent gezisinde ekip, Aya(St) Sabbas  manastırından günümüze ulaşabilen kaya kiliseleri ve  mezar alanını gezerek alanla ilgili bilgiler paylaşıldı.  Bu bölgede yapılmış olan amatör spor kulüpleri  antreman sahası alt noktasında yer alan kaya oyuntusu şeklindeki şapel gezildi. Özellikle şapelin tavan yüzeyinde 3-4 mm kalınlığındaki sıvalı katman, zamanında yüzeyinde fresklerin, figürlerin yer aldığı yüzeyin çoğunluğu tahrip edilmiş durumda. Boztepe'nin kuzey yamaçlarında yer alan St. Sabas Mağara Kiliseleri, şehrin en gizemli ve eski dini yapılarındandır. Kapadokya'daki kaya kiliseleriyle benzerlik gösteren bu yapılar, tarih boyunca hem dini bir merkez hem de stratejik bir nokta olarak kullanılmıştır. Grup olarak, Boztepe tünelleri sonrası  kaya düşmesi yaşanan (mahalle sakinleri, kulüp yöneticilerinin ifadesi yakın zamanda düşen kaya bloklarının varlığı)  kaya kiliselerine ulaşmak çok zor ve yürüyüş güvenliği açısından uygun olmadığından sadece Tarihçi Dr. Yücel DURSUN eşliğinde birkaç kişi güvenli bölgeden mağaraların alt kısmına ulaştı. Tarihi manastır alanı ve mağaraların bulunduğu alan fiziki olarak bakımsız ve dökme kayalık, dikenlik vb engellerle kaplı olduğundan alana girmekten imtina edildi, dolayısı ile kaya kilise ve mezar alanları görüntülenemedi.  
Dönüş yolunda tarihi Maşatlık (Gayri Müslim Mezarlığı) bölgesinden günümüze çok azı, yakın zamanda yapılmış definlerin olduğu Katolik mezarlığı incelendi ve tarihi maşatlığa ait internet kaynaklı fotolar üzerinden eski gayrimüslim mezarlığı ve mezar kültürü konusunda bilgilendirme yapıldı. 
Doğa-Tarih Derneği Başkanı Prof. Dr. Coşkun ERÜZ etkinliğin ardından yaptığı açıklamada: “Trabzon maalesef yıkarak gelişme anlayışını, koruyarak gelişme anlayışına yeğleyen bir kent.  2500 yıllık kadim kentin, geçmişteki  yaşam ve mimari kültürünü yaşatmak yerine, anılarını barındıran  yapılarını, sokak ve mahalleleri ile tümüyle yıkarak, kent soylularının oluşturduğu mirası, yüzlerce yıllık kent mimarisi, toptan yok etmeyi modernleşme, kentleşme olarak sunan bir anlayış hakim Trabzon'a, maalesef. Ana uğraşı inşaat sektörü, reel ekonomi olan kırsal soyluların, son 50 yılda söz sahibi oldukları Trabzon kentine biçtiği vizyon, yapıları, anıları ile birlikte tarihi şehri yıkıp yeniden yapmak, Kent soylularının ve kentte yaşayanların yaşadıkları kentle anılarıyla bağı koparılmakta. 2500 yıllık tarihi kenti, mahalleleri, sokakları ile yok edip, modern planlama ile  eski yerleşimlerin tamamında yeni bir kent yaratmakla övünür olduk. Koruma altındaki tescilli yapılar hariç, geçmişe dair anılar barındıran tüm yapılar, sokakları yıkıp tarihe gömmenin adı sokak sağlıklaştırması, kentsel dönüşüm, modernleşme oldu. Ne acıdır ki, koruma altında olan, yıkılamayan yapılar da modern yapılarla çevrelenip, görünmez kılınıp, semt kimliğinden, varoluş nedeninden koparılarak yalnızlaştırılmaktadır. Trabzon kent soyluları ve 40-50 yıldan eski kent sakinleri, yaşadıkları şehir, anılar biriktirdikleri evleri, okulları, sokakları, kısaca benim şehrim dediği Trabzon'u tanıyamıyor, benim yaşadığım şehrim diyemiyor artık. Kenti merak eden ve ziyaret eden turistler koruma altında olduğu için yıkılamayan, beton binalar arasında kalmış birkaç yapı ve kale ile kenti ve tarihini, geçmişe dair mimari ve yaşam kültürünü anlamaya çalışıyor. Sözde  2 bin 500 yıl dediğimiz ama fiiliyatta tarihe dair pek bir şey kalmamış  şehre hiç girmiyor, birkaç saat bakınıp gidiyor. 
Trabzon gibi kadim bir kentin, kadim yerleşim yerleri, eski şehrini, kentsel dönüşüm adı altında bu denli yok etmek niye? Yol yapacak, yeni semt kuracak başka alan mı yok? Yeni yapı ihtiyaç olunca şehir çevresine açılan yeni yerleşimler, imar alanları, tarihi şehri yok etmemek içinde açılamazmıydı.  Trabzon şehri ve tarihi dokusunun yok edilmemesi için yıllarca mücadele vermiş kent soylu bir mimar ve oda başkanı Sayın Bekir GERÇEK Bey'in, tarihi şehri ortadan bölen ve çok sayıda tarihi yapıyı yok eden, ancak gelinen noktada kent trafiğini kaldıramayan tanjant yolu için verdiği ancak yıkımı durduramadığı mücadele şehrin ve kente gönül bağı olanların hafızasındadır. Kadim Trabzon kentine, kent soyluların kültürel mirasına, özellikle son 50 yılda, bu kadar hınç, müdahale ve tahribat niçin? Şehir, yol, yapı her yerde yapılır, ancak ne tarih ne de anılar biriktirmiş binalar, kültür geri getirilemez. Yıkılan, yok olan mahalleler, sokaklar, semtler, kıyılar vd. neleri kaybettiğimizi bir düşünün lütfen…Giden geri gelmiyor maalesef, korumak için önce bilmek gerektir. İnsan bir değeri tanırsa, bilirse sever, severse korur. Trabzon kent  gezilerin amacı kentin değerlerinin bilinmesi, tanınması ve korunması için toplumsal bilgi ve farkındalık yaratmak. Her ay bir semte yapılan  Kent gezilerinden Taksim-Arafilboyu etkinliğine katılım sağlayan tüm doğa ve tarih sever dostlarımıza derneğimiz adına teşekkür ediyoruz” ifadelerini kullandı.