Gümüşhane’nin yeraltı sularını ağır metal tehdidinden korumak için bağımsız bilimsel denetim ve halkın rızası şart.
Doğa bize hem yaşamın kaynağını hem de yeraltı zenginliklerini aynı coğrafyada sunar. Ancak siyanürlü altın madenciliği, yeraltı sularımızı ve halk sağlığını geri dönülmez bir riske atarak bu ikisini karşı karşıya getiriyor. Geçtiğimiz günlerde Gümüşhane Çevre Platformu (GÜMÇEV) Sözcüsü Özcan Çağlar ile yaptığımız görüşme ve sahadaki veriler, tehlikenin boyutunu tüm netliğiyle ortaya koydu.
Altın ayrıştırmada kullanılan sodyum siyanür, ölümcül hidrojen siyanür gazına dönüşme riski taşır; geride kalan atık çamuru ise ağır metallerle yüklüdür ve mevcut yöntemlerle tamamen arıtılamaz. Kireçtaşı ve kırıklı kayaç yapısına sahip dağlarımızda yapılan her patlatma, milyonlarca yılda oluşmuş yeraltı su yollarını bozarak suyun derinlere kaçmasına ve ağır metallerin su havzalarımıza sızmasına zemin hazırlar.
Biz bu riski teoride değil bizzat yaşayarak gördük. Mastra ve Midi madenlerinde boru patlamaları sonucu atıkların derelerimize karıştığını, Midi’de 192 köylümüzün zehirlendiğini unutmadık (Not: Mastra madeni Gümüşhane merkeze yaklaşık 9 km kuzeybatıda Demirkaynak-Karamustafa hattında, Midi madeni ise merkeze 45 km uzaklıktaki Karamustafa köyü yakınlarındaki Midi Deresi havzasında yer alıyor.).
2025 yılının sonunda 55 köy ve mahalleden 87 hemşehrimizle yaptığım saha anketi, zaten ağır bir su krizi yaşadığımızı kanıtlıyor. Katılımcıların %55’i en öncelikli sorun olarak su eksikliğini gösterirken; Şiran Babuş’ta köylülerimiz yazın kovalarla su taşıdığını, Torul Kirazlık’ta ise büyüklerimizin hâlâ sırtında bidonlarla evine su götürdüğünü haykırıyor. Anketimizde Gökdere köyünden yükselen “Doğa Katliamı” tepkisi ve Köstere’deki “Madencilerin köyümüze gelmesini istemiyoruz” feryadı, halkımızın toprağına sahip çıkma iradesidir. Zaten susuzlukla boğuşan köylerimizde son su havzalarını da siyanür riskine atmak, kırsal yaşamı tamamen bitirmek demektir.
Çözüm nettir ve ertelenemez: Üniversiteler, meslek odaları ve GÜMÇEV gibi sivil toplum kuruluşlarının yer aldığı bağımsız bilimsel denetim kurulları oluşturulmalı; su kaynaklarındaki siyanür ve ağır metal değerleri çevrimiçi sensörlerle anlık ölçülerek şeffaf biçimde halkla paylaşılmalıdır. İçme suyu ve tarım havzalarında siyanürlü madenciliğe izin verilmemeli, yöre halkının rızası esas alınmalıdır.
Sözün özü şudur: Altın, çıkarıldıktan sonra kasalarda saklanan bir metaldir; su ise insana, toprağa ve kurda kuşa can veren hayat kaynağıdır. Bir makine mühendisi-yazar ve bu toprakların bir evladı olarak söylüyorum: Gümüşhane’nin gerçek hazinesi dağların altındaki madenler değil, yaylalarımızdan süzülen temiz sularımız ve çatımızdaki güneş enerjisidir. Evimizi ve suyumuzu korumak hepimizin görevidir.
Burhan GÜL
Yenilenebilir Enerji ve Teknoloji Sistemleri Uzmanı
Yüksek Makine Mühendisi

